لکنت زبان چیست؟
لکنت زبان چیست؟ آشنایی با انواع، علائم و عوامل مؤثر بر شدت آن
لکنت زبان یکی از اختلالات روانی گفتار است که با وقفههای غیرارادی هنگام صحبتکردن شناخته میشود. این وقفهها ممکن است به شکل تکرار صداها و هجاها، کشیدهشدن بیشازحد بعضی صداها، قفلشدن گفتار یا خودداری از بیان برخی کلمات ظاهر شوند. فرد دارای لکنت معمولاً میداند که چه میخواهد بگوید، اما در انتقال روان و پیوسته کلمات با مشکل مواجه میشود.
گفتار چگونه تولید میشود؟
گفتار برخلاف ظاهر آن، فرایند سادهای نیست. برای تولید یک گفتار روان، زبان، لبها، فک، حنجره، تارهای صوتی و دندانها باید حرکاتی سریع، ظریف و هماهنگ داشته باشند. زمانبندی عضلات تنفسی و عضلات مسئول تولید صدا نیز باید با دقت انجام شود.
هر عاملی که این هماهنگی و زمانبندی را مختل کند، میتواند روانی گفتار را تحت تأثیر قرار دهد. لکنت ممکن است در دوران رشد کودک آغاز شود یا در بزرگسالی، بر اثر عواملی مانند سکته یا آسیب مغزی، به وجود آید.
لکنت زبان معمولاً از چه سنی شروع میشود؟
بسیاری از کودکان در فاصله دو تا پنج سالگی، همزمان با گسترش سریع دامنه واژگان و مهارتهای گفتاری، دورههایی از ناروانی را تجربه میکنند. در این دوره، کودک ممکن است هنگام کنار هم قرار دادن صداها و ساختن جمله با دشواری مواجه شود.
بر اساس اطلاعات ارائهشده در منبع، شیوع لکنت در کودکان حدود چهار درصد و در کل جمعیت حدود یک درصد گزارش شده است. البته هر ناروانی در دوران کودکی به معنای لکنت ماندگار نیست. در برخی کودکان این وضعیت با رشد مهارتهای گفتاری کاهش پیدا میکند، اما در بعضی دیگر ممکن است تا سن مدرسه و سالهای بعد ادامه یابد.
انواع لکنت زبان
لکنت را میتوان بر اساس علت و زمان ایجاد آن به چند نوع اصلی تقسیم کرد.
۱. لکنت رشدی
لکنت رشدی شایعترین نوع لکنت است و معمولاً در کودکان دو تا پنج ساله ظاهر میشود؛ یعنی زمانی که کودک در حال گسترش مهارتهای زبانی و گفتاری خود است.
در این سن، ممکن است سرعت شکلگیری افکار و گسترش واژگان از توانایی کودک برای بیان روان آنها بیشتر باشد. در نتیجه، کودک هنگام بیان خواستهها و جملهسازی با تکرار، مکث یا کشیدهگویی روبهرو میشود.
اگر این ناروانی تا سن مدرسه و پس از آن ادامه پیدا کند، احتمال ماندگارشدن لکنت بیشتر میشود.
۲. لکنت عصبی یا نوروژنیک
لکنت عصبی زمانی ایجاد میشود که مغز در هماهنگکردن بخشهای مختلف گفتار، از جمله اعصاب و عضلات، با مشکل مواجه شود. این نوع لکنت ممکن است پس از سکته یا آسیب مغزی به وجود آید.
در لکنت رشدی، ناروانی اغلب در ابتدای کلمات دیده میشود؛ اما در لکنت عصبی ممکن است اختلال در بخشهای مختلف کلمه ظاهر شود. همچنین بر اساس متن منبع، این نوع لکنت ممکن است هنگام همخوانی، آوازخواندن یا تکرار یک متن نیز مشاهده شود.
در لکنت عصبی، حرکات آشکار صورت و نشانههایی مانند ترس یا اضطراب هنگام صحبتکردن ممکن است کمتر از لکنت رشدی دیده شوند.
۳. لکنت روانی
لکنت با منشأ روانی نوع نادری از لکنت است. این نوع ممکن است در افرادی ظاهر شود که با بیماریهای روانی روبهرو هستند یا تنش روانی شدیدی را تجربه کردهاند.
البته وجود استرس یا اضطراب بهتنهایی به این معنا نیست که علت اصلی هر نوع لکنت روانی است. عوامل روانی میتوانند شدت لکنت موجود را افزایش دهند، اما لکنت همواره فقط نتیجه اضطراب یا مشکلات روحی نیست.
تقسیمبندی لکنت بر اساس سن
لکنت را میتوان بر اساس سن فرد نیز به سه گروه تقسیم کرد:
لکنت کودکان پیش از مدرسه
لکنت کودکان در سن مدرسه
لکنت بزرگسالان
سن شروع لکنت، مدت ادامه آن و شرایط فرد در انتخاب روش ارزیابی و درمان اهمیت دارد.
مهمترین علائم لکنت زبان
نشانههای لکنت در افراد مختلف یکسان نیستند. ممکن است یک فرد بیشتر با تکرار صداها مواجه باشد و فردی دیگر بیشتر قفلشدن گفتار یا کشیدهگویی را تجربه کند.
مهمترین علائم لکنت عبارتاند از:
تکرار صداها، هجاها، کلمات یا عبارتها
کشیدهشدن صداها بیش از مدت طبیعی
توقف ناگهانی اندامهای گفتاری و قفلشدن گفتار
لرزش عضلات اطراف دهان یا فک هنگام صحبت
افزایش بلندی صدا هنگام کشیدن بعضی صداها
تنش و تقلا برای بیان کلمات خاص
تأخیر یا خودداری از گفتن برخی کلمات
جایگزینکردن صدا یا تغییر شیوه بیان کلمه برای فرار از لکنت
برای نمونه، فرد ممکن است یک هجا را چند بار تکرار کند یا پیش از بیان کلمهای که گفتن آن برایش دشوار است، مکث طولانی داشته باشد.
رفتارهای همراه با لکنت
لکنت تنها به تکرار یا قفلشدن گفتار محدود نمیشود. بعضی افراد هنگام تلاش برای عبور از لحظه لکنت، رفتارهای جانبی نیز نشان میدهند.
این رفتارها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
حرکت غیرطبیعی سر یا اندامها هنگام صحبت
پلکزدن مکرر
لرزش عضلات صورت
کاهش ارتباط چشمی
گرفتگی عضلات گفتاری
تغییر غیرعادی بلندی صدا
نشاندادن خجالت، عصبانیت یا هیجان
خودداری از گفتن کلمات خاص
ترس از حضور در جمع
کاهش اعتمادبهنفس یا بروز نشانههای افسردگی
این رفتارها ممکن است بهمرور زمان و در واکنش به تجربههای ناخوشایند فرد هنگام صحبتکردن شکل بگیرند.
چه عواملی میتوانند لکنت را کاهش دهند؟
شدت لکنت در موقعیتهای مختلف تغییر میکند. بسیاری از افراد دارای لکنت هنگام آوازخواندن، نجواکردن یا همخوانی با دیگران، روانتر صحبت میکنند. همچنین در شرایطی که فرد صدای خود را به شکل معمول نمیشنود، ممکن است میزان لکنت بهصورت موقت کاهش پیدا کند.
یکی از توضیحات مطرحشده این است که آوازخواندن، همخوانی و بعضی الگوهای غیرمعمول گفتار، یک سیگنال تنظیمکننده خارجی ایجاد میکنند. این سیگنال ممکن است به هماهنگی بهتر نواحی مسئول برنامهریزی و اجرای گفتار کمک کند.
همچنین هنگامی که فرد برخلاف عادت همیشگی خود صحبت میکند، برای مثال سرعت، ریتم یا آهنگ گفتار خود را تغییر میدهد، ممکن است لکنت او کاهش پیدا کند یا برای مدتی از بین برود.
ارتباط اعتمادبهنفس و لکنت
میان روانی گفتار و اعتمادبهنفس ارتباطی دوطرفه وجود دارد. روان صحبتکردن میتواند اعتمادبهنفس فرد را افزایش دهد و در مقابل، افزایش اعتمادبهنفس نیز ممکن است به صحبتکردن روانتر کمک کند.
بااینحال، نباید کاهش اعتمادبهنفس را علت اصلی لکنت دانست. تجربههای منفی، تمسخر، فشار برای سریع صحبتکردن و ترس از قضاوت دیگران میتوانند نگرانی فرد را بیشتر کرده و شدت لکنت را افزایش دهند.
چه زمانی باید برای ارزیابی لکنت مراجعه کرد؟
بر اساس متن منبع، اگر اختلال در روانی گفتار بیش از شش ماه ادامه داشته باشد، مراجعه به آسیبشناس گفتار و زبان ضروری است. تشخیص و مداخله زودهنگام میتواند از مزمنشدن مشکل جلوگیری کند و به کودک کمک کند پیش از تثبیت الگوهای نادرست گفتاری، ساختار مناسبتری برای گفتار روان ایجاد کند.
جمعبندی
لکنت اختلالی در روانی گفتار است که میتواند با تکرار صداها، کشیدهگویی، مکث، قفلشدن گفتار و خودداری از بیان بعضی کلمات همراه باشد. این اختلال ممکن است منشأ رشدی، عصبی یا روانی داشته باشد و در کودکان و بزرگسالان مشاهده شود.
شدت لکنت همیشه ثابت نیست و ممکن است تحت تأثیر شرایط گفتاری، اعتمادبهنفس، فشار روانی و شیوه شنیدن صدای خود تغییر کند. شناخت درست علائم و مراجعه زودهنگام به آسیبشناس گفتار و زبان، بهویژه در دوران کودکی، نقش مهمی در کنترل و بهبود این اختلال دارد.
لطفا وارد شوید تا نظر دهید
افزودن نظر
دیدگاه