اختلال نقص توجه و بیشفعالی چیست؟
اختلال نقص توجه و بیشفعالی چیست؟ علائم، انواع و روش تشخیص ADHD
اختلال نقص توجه و بیشفعالی یا ADHD یکی از اختلالات شایع دوران کودکی است که با مشکلاتی در حفظ توجه، کنترل فعالیت و مهار رفتارهای تکانشی شناخته میشود. کودک مبتلا ممکن است بیش از اندازه فعال باشد، بدون فکر کردن دست به کاری بزند یا نتواند برای مدت کافی روی یک فعالیت تمرکز کند. این نشانهها در بعضی افراد تا دوران نوجوانی و بزرگسالی نیز ادامه پیدا میکنند.
البته هر کودک پرتحرک یا حواسپرتی لزوماً به ADHD مبتلا نیست. بسیاری از کودکان، بهویژه هنگام هیجان، اضطراب یا خستگی، ممکن است بیقرار شوند یا تمرکز خود را از دست بدهند. تفاوت اصلی در این است که نشانههای ADHD برای مدت طولانی ادامه پیدا میکنند، در محیطهای مختلف دیده میشوند و بر عملکرد تحصیلی، خانوادگی یا اجتماعی کودک اثر میگذارند.
نشانههای اصلی ADHD چیست؟
نشانههای اختلال نقص توجه و بیشفعالی معمولاً در سه حوزه دیده میشوند:
بیتوجهی
بیشفعالی
تکانشگری
شدت و ترکیب این نشانهها در همه کودکان یکسان نیست. ممکن است یک کودک بیشتر با مشکل تمرکز روبهرو باشد، درحالیکه کودک دیگری تحرک و رفتارهای تکانشی بیشتری نشان دهد.
نشانههای بیتوجهی
کودکانی که نشانههای بیتوجهی دارند، ممکن است از نظر ظاهری آرام باشند؛ اما در تمرکز، دنبال کردن دستورها و کامل کردن فعالیتها مشکل داشته باشند.
از نشانههای رایج بیتوجهی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
به جزئیات توجه کافی نمیکند و اشتباهات مکرر دارد.
هنگام انجام تکالیف یا بازی، تمرکز خود را از دست میدهد.
فعالیتهای مدرسه یا کارهای روزانه را نیمهتمام رها میکند.
در سازماندهی و تکمیل وظایف مشکل دارد.
وسایل شخصی، کتابها یا اسباببازیهای خود را مرتب گم میکند.
با محرکهای محیطی بهراحتی حواسش پرت میشود.
گاهی به نظر میرسد هنگام صحبت مستقیم دیگران، به آنها گوش نمیدهد.
این کودکان ممکن است به اشتباه تنبل، بیدقت یا کممسئولیت شناخته شوند؛ درحالیکه مشکل اصلی آنها به توانایی حفظ توجه و مدیریت فعالیتها مربوط است.
نشانههای بیشفعالی و تکانشگری
در نوع بیشفعال و تکانشگر، فعالیت زیاد و انجام رفتارهای بدون فکر بیشتر دیده میشود. کودک ممکن است نتواند برای مدت کافی آرام بنشیند یا پیش از بررسی نتیجه کار، دست به عمل بزند.
برخی از نشانههای این حالت عبارتاند از:
بیقراری و ناآرامی
دویدن یا بالا رفتن از وسایل در موقعیتهای نامناسب
ترک کردن صندلی زمانی که باید نشسته بماند
ناتوانی در بازی آرام و بیسروصدا
صحبت کردن بیش از اندازه
پاسخ دادن پیش از تمام شدن پرسش
مشکل در منتظر ماندن برای رسیدن نوبت
وارد شدن به بازی یا فعالیت دیگران بدون اجازه
قطع کردن صحبت دیگران
رفتار تکانشی به این معناست که کودک پیش از فکر کردن درباره نتیجه رفتار خود، اقدام میکند. این موضوع ممکن است در خانه، مدرسه یا هنگام ارتباط با همسالان مشکل ایجاد کند.
انواع اختلال نقص توجه و بیشفعالی
با توجه به نشانههای غالب، ADHD را میتوان به سه نوع اصلی تقسیم کرد.
۱. نوع عمدتاً بیتوجه
در این نوع، مشکلات مربوط به تمرکز و توجه بیشتر از تحرک زیاد دیده میشود. کودک ممکن است آرام به نظر برسد، اما تکالیف را نیمهتمام بگذارد، وسایلش را گم کند یا نتواند دستورها را بهدرستی دنبال کند.
به همین دلیل، احتمال دارد این نوع دیرتر شناسایی شود؛ زیرا کودک الزاماً رفتارهای پرسروصدا یا آشکاری ندارد.
۲. نوع عمدتاً بیشفعال و تکانشگر
در این حالت، تحرک زیاد، بیقراری و رفتارهای بدون فکر برجستهتر هستند. کودک ممکن است مرتب از جای خود بلند شود، زیاد صحبت کند، نوبت را رعایت نکند یا در فعالیت دیگران دخالت کند.
۳. نوع ترکیبی
در نوع ترکیبی، نشانههای بیتوجهی همراه با نشانههای بیشفعالی و تکانشگری دیده میشوند. کودک هم در تمرکز و تکمیل وظایف مشکل دارد و هم در کنترل تحرک و رفتارهای خود دچار دشواری است.
تفاوت بیشفعالی با شیطنت طبیعی کودک
تحرک، بازیگوشی و حواسپرتی تا اندازهای بخشی طبیعی از دوران کودکی هستند. کودکان خردسال، بهخصوص زمانی که هیجانزده یا مضطرباند، ممکن است آرام ننشینند یا به جزئیات توجه نکنند.
برای بررسی احتمال ADHD باید به چند نکته توجه کرد:
تداوم نشانهها: رفتارها تنها مربوط به چند روز یا یک دوره کوتاه نیستند و برای مدت طولانی ادامه دارند.
مشاهده در محیطهای مختلف: نشانهها فقط در خانه یا مدرسه دیده نمیشوند و در بیش از یک موقعیت وجود دارند.
اختلال در عملکرد: رفتار کودک بر یادگیری، روابط خانوادگی، ارتباط با همسالان یا فعالیتهای روزانه اثر میگذارد.
تناسب با سن: شدت رفتارها از چیزی که معمولاً در کودکان همسن دیده میشود بیشتر است.
بنابراین تشخیص این اختلال را نمیتوان تنها بر اساس پرتحرک بودن یا ضعیف بودن نمرات کودک انجام داد.
ADHD چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص ADHD باید مجموعهای از نشانههای بیتوجهی، بیشفعالی یا تکانشگری بررسی شود. طبق مطالب فایل، نشانهها باید پیش از ۱۲سالگی آغاز شده باشند و حداقل در دو موقعیت متفاوت مانند خانه، مدرسه، کودکستان یا هنگام ارزیابی روانشناختی دیده شوند.
در فرایند ارزیابی معمولاً اطلاعات مربوط به رفتار کودک از منابع مختلف جمعآوری میشود؛ زیرا ممکن است رفتار او در خانه با مدرسه متفاوت باشد. بررسی تأثیر نشانهها بر عملکرد تحصیلی، خانوادگی و اجتماعی نیز اهمیت دارد.
وجود برخی نشانهها بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست. اضطراب، مشکلات یادگیری، اختلالات خواب، شرایط خانوادگی و بعضی مشکلات جسمی یا روانشناختی نیز ممکن است رفتارهایی شبیه ADHD ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص نهایی باید توسط روانشناس، روانپزشک یا پزشک متخصص انجام شود.
چرا تشخیص بهموقع اهمیت دارد؟
ADHD میتواند بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و فضای خانواده تأثیر بگذارد. کودک ممکن است با وجود توانایی
.مناسب، نتواند تکالیفش را کامل کند یا انتظارات والدین و معلمان را برآورده سازد
این شرایط گاهی باعث دریافت انتقادهای مکرر، کاهش اعتمادبهنفس و ایجاد احساس ناکامی در کودک میشود. با شناسایی درست و دریافت درمان و آموزش مناسب، میتوان به کودک کمک کرد مهارتهای کنترل رفتار، تمرکز و سازماندهی خود را تقویت کند.
جمعبندی
اختلال نقص توجه و بیشفعالی فقط به معنای تحرک زیاد نیست. این اختلال ممکن است با بیتوجهی، رفتارهای تکانشی، بیشفعالی یا ترکیبی از این نشانهها همراه باشد.
مهمترین تفاوت ADHD با شیطنت طبیعی، تداوم نشانهها، مشاهده آنها در محیطهای مختلف و تأثیرشان بر زندگی روزمره کودک است. تشخیص زودهنگام و دقیق میتواند مسیر دریافت حمایت و درمان مناسب را هموار کند.
لطفا وارد شوید تا نظر دهید
افزودن نظر
دیدگاه